پیغام مدیر :
با سلام خدمت شما بازديدكننده گرامي ، خوش آمدید به سایت من . لطفا براي هرچه بهتر شدن مطالب اين وب سایت ، ما را از نظرات و پيشنهادات خود آگاه سازيد و به ما را در بهتر شدن كيفيت مطالب ياري کنید.
 
 
ساعت : 9
نویسنده : همتی

                  با نام ویاد خداوند منان                                                                                        مقایسه ی آموزش و پرورش ایران و فرانسه         

  نظام آموزش و پرورش ایران  

نظام آموزش و پرورش ایران ، همانند سایر نظامها در کوشش برای تدارک امکانات و تسهیلات آموزشی ، اهداف و نیازهای جامعه را مد نظر قرار می‌دهد.

تاریخچه

نظام آموزش و پرورش نوین ایران از کودکستانها ، دبستانها ، مدارس راهنمایی ، دبیرستانها ، دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی تشکیل شده است. مقدمات ایجاد این نظام ، از زمان تأسیس دارالفنون ، در سال 1228 هجری شمسی و وزارت علوم در 1232 هجری شمسی فراهم شد و بعد از انقلاب مشروطیت به تدیج سازمان و تشکیل یافت.

سیر تحولی و رشد

پس از مشروطیت و سالهای بعد از آن ، تعداد معدودی مدارس جدید بوسیله میسیونرهای مذهبی ، فرهنگ دوستان ، تحصیل کرده‌های خارج ، و دولت ایجاد شد. تأسیس این مدارس که برنامه‌های آموزشی آنها ، به اقتضای زمان ، ارجحیت فراوانی بر مکتب خانه‌ها داشت، تحت تأثیر نفوذ فرهنگ و تمدن اروپایی صورت گرفت و کوشش و تلاش فرهنگ دوستان و روزنامه‌های روشنگر و ترقی خواه که در خارج به زبان فارسی منتشر می‌شد در بنیان گرفتن آموزش و پرورش سهم بسزایی داشت.

انقلاب مشروطیت ، صدور فرمان و تدوین قانون اساسی و متمم آن در سالهای 1285 و 1286 هجری شمسی ، زمینه نضج نظام آموزش و پرورش را میسر ساخت و همزمان با آن ، تقاضاهای اجتماعی برای آموزش و پرورش افراد جامعه نیز فزونی گرفت. اصل هجدهم متمم قانون اساسی مشروطیت تحصیل و تعلیم علوم و معارف و صنایع را مگر آنچه شرعاً ممنوع باشد، آزاد اعلام کرده ، اصل نوزدهم به متمرکز بودن آموزش و پرورش و مسئولیت دولت در تأسیس و اداره مدارس اشاره می کرد: تأسیس مدارس با مخارج دولتی و ملی و تحصیل اجباری باید مطابق قانون وزارت علوم و معارف مقرر شود.

تحلیل نظام آموزش و پرورش ایران

·    ابتدا به ظهور و رونق مدارس جدید خصوصی و دولتی می‌توان اشاره کرد که قبل و بعد از مشروطیت پیدایش یافته ، در صدد بر آمدند آموزش و پرورش عمومی در بین آحاد مردم گسترش دهند. این مدارس برای تحقق آرمانها و بر اساس قوانینی که صرف‌نظر از تفاوتهای اجتماعی ، فرصتهای برابر آموزش و پرورش را به مردم نوید می دادند، تأسیس شدند. تحولات اجتماعی و عوامل چندی در سالهای بعداز انقلاب مشروطیت چنین آموزش و پرورشی را متناسب و مطلوب جلوه می‌داد.

·    دوره بعد از مشروطیت تا ظهور رضاخان را می‌توان دوره عدم ثبات اوضاع سیاسی و خرابی اقتصاد کشور دانست. هنوز بعد از دگرگون شدن نظام حکومتی و استقرار نظام جدید ، دستگاه حکومتی کارآمدی بوجود نیامده بود. به علت مسائل و مشکلات داخلی و مداخله خارجی ، در زمینه آموزش و پرورش چندان گام مهمی برداشته نشد و علی‌رغم تلاشهای صدر مشروطیت و هدفها و برنامه‌های پیش بینی نشده ، فقط چند مدرسه تأسیس شد و تعداد دانش آموزان چندان تغییری نکرد.

·    در اوان سلطنت رضا شاه بیشترین کوششها در جهت تقویت و تجدید سازمان ارتش و تحکیم وحدت ملی و استقرار یک حکومت مرکزی قدرتمند مصروف شد. لذا ، به آموزش و پرورش توجه چندانی مبذول نشد. مع هذا ، قدمهای برداشته شده مبنای اقدامات آتی شد. در این دوره ، برنامه تحصیلات ابتدایی و متوسطه تدوین شد که به موجب آن ، آخر هر شش سال ، می‌بایستی امتحانات نهایی عمومی به عمل آید. تأسیس دانشسراهای مقدماتی و بالاخره تأسیس دانشگاه تهران درسال 1313 هجری شمسی اساس اقدامات آتی را فراهم کردند.

 

 

عملکرد آموزش و پرورشی ایران

از زمان مشروطیت تا انقلاب اسلامی 1357 ، نشان می‌دهد که علی‌رغم پیش بینی‌ها و قوانین مصوبه ، تعمیم آموزش ابتدایی ، طی این مدت طولانی ، میسر نشد و دولتهای وقت ، عملا از عهده اجرای قوانین مصوبه و تحقق هدفهای آموزشی کشور برنیامدند. سایر جنبه‌های آموزش و پرورش ، از جمله فلسفه و سیاست و خط مشی‌ها ، رویه‌ها ، برنامه‌ها و سازمان و مدیریت آن نیز به علت ناهماهنگی با ویژگیهای فرهنگی و نیازهای عمومی جامعه ، کارآمد و مؤثر واقع نشدند و اگر احیانا توانستند جا بیفتند و نهادی شوند، عملا نظام آموزش و پرورش را با مشکلات روزافزونی مواجه ساختند.

 

وضعیت نابرابر آموزش و پرورش در ایران

نظام آموزش و پرورش در ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ با تغییراتی جدی مواجه شده است که البته اجتناب ناپذیر است. آهنگ این تغییرات پرنوسان بود. اما می توان تغییر مدام را ویژگی بارز این نظام برشمرد. این تغییرات به اشکال مختلفی نظیر تلاش برای ایجاد نظام تربیت و پرورش اسلامی، تغییر نظام متوسطه، طرح ادغام، طرح احیا و بالاخره اخیراً در شکل انقلاب فرهنگی و اسلامی سازی نظام آموزش و پرورش پس از حدود ۳۰ سال از عمر انقلاب اسلامی دیده شده است. تازه ترین این بحث ها به اشارات وزیر جدید آموزش و پرورش و برنامه های وی برای تغییر نظام آموزشی و محتوای کتاب ها مربوط می شد. قدر مسلم آنکه سیاست، بخشی از ویژگی های نهادهای جامعه ایرانی از جمله نظام آموزش و پرورش است که در قالب تغییر افراد یا تغییر رویه ها بروز می یابد. در هر دو حالت نتیجه یکی است؛ نبود تثبیت و استقرار نهاد در جامعه.

اما این موضوع همه تهدیدها و چالش های پیش روی نظام آموزش و پرورش نیست. تعلیم و تربیت در ایران دچار برخی ناسازه هایی است که به ویژه بنیان های تربیتی آن را با چالش هایی جدی مواجه ساخته است. در ادامه کوشش شده به برخی از این ناسازه ها اشاره شود.

آموزش و پرورش در ایران مانند همه نظام های آموزشی مبتنی بر بنیانی ایدئولوژیک است. اما ایدئولوژی امری صرفاً ذهنی نیست بلکه از طریق دستگاه های مادی در کردارهای زندگی روزمره و مادی ما جریان دارد. کارایی یا نبود کارایی دستگاه های ایدئولوژیک امری تجربی است که عموماً به اشتباه مفروض گرفته می شود. چه بسا نظامی ایدئولوژیک به دلیل ناتوانی مادی به ابزار نمایشی - تبلیغاتی صرف تبدیل شود، بدون آنکه قدرت نشر و پس از آن درونی و طبیعی سازی منویات خود را داشته باشد. چنین نظامی صرفاً دستگاه تبلیغاتی وسیع اما با قدرت نفوذ و تاثیرگذاری اندک است. نظام آموزش و پرورش در ایران نمونه یی از چنین نظام های ایدئولوژیک است که در آنها امکانات حداقلی قادر به برآوردن تقاضاهای حداکثری نظام نیست. وضع بودجه اختصاص یافته برای امر پرورش یکی از شاخص هایی است که نحوه توجه به امر پرورش و در نتیجه عملکرد ایدئولوژیک دستگاه آموزش و پرورش را نشان می دهد. مساله این است که سهم برنامه های امور تربیتی و پرورشی از کل اعتبارات آموزش و پرورش بسیار ناچیز است. به طوری که در سال ۷۹ فقط به طور کلی ۲/۳ درصد از کل بودجه آموزش و پرورش صرف امور تربیتی و پرورشی شده است. سهم برنامه امور تربیتی و پرورشی در عملکرد اعتبارات جاری سازمان آموزش و پرورش در سال ۸۱ نسبت به سال ۸۰ استان ها، ۱۳ درصد رشد منفی را نشان می دهد. سهم برنامه امور تربیتی و پرورشی در این سال ۹۹/۰ درصد از کل عملکرد اعتبارات سازمان گزارش شده است. (نگاه کنید به عملکرد اعتبارات هزینه یی وزارت آموزش و پرورش در سال های ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱)
تاریخ تحولات آموزش و پرورش در ایران حاکی از تلاش بسیار برای تولید پیام های ایدئولوژیک صریح است. اما امروزه، اولیا و متولیان مدارس صورت های اولیه ایدئولوژیک که به دنبال ساخت انسان اسلامی بوده است را جدی نمی گیرند. واکنش اولیای مدرسه در قبال صورت های یادشده لزوماً محصول مقاومت یا موضعگیری آنها نیست، بلکه اساساً نوعی تحول گفتاری در سطح مدرسه رخ داده که محصول تحول شرایط اجتماعی - فرهنگی در جامعه ایران است.

بخشی از تحولات گفتار پرورشی در مدرسه محصول دخالت والدین در عملکرد پرورشی مدارس است. زمانی مدرسه دستگاهی صرفاً ایدئولوژیک بود که ابزاری برای دولت محسوب می شد. واقع امر این است که امروزه مدارس تا حد زیادی در خدمت خانواده ها هستند. گذشته از آنکه والدین از مدرسه انتظار دارند موفقیت تحصیلی فرزندان آنها را تضمین کند، همواره نگران آن هستند که در مدرسه نسبت به انحرافات اخلاقی فرزندانشان توجه شود. صورت های متصلب ایدئولوژیک ناظر بر پرورش نیروهای حزب اللهی انقلاب و زمان جنگ است در حالی که انتظار والدین از مدارس حداقلی است. آنها فقط نمی خواهند فرزندانشان در زمانی که در اختیار مدرسه قرار دارند با کسانی حشر و نشر کنند که احتمالاً زمینه های فساد و انحرافات در آنها پررنگ تر است. ارتباط پسر و دختر در مدارس پسرانه و دخترانه، مواد دخانی و احتمالاً مخدر و تبادل سی دی و فیلم های مبتذل مخاطراتی است که سبب شده نقطه تمرکز مسوولان پرورشی از صورت های ایدئولوژیک پرورشی به سمت شرایط زندگی دانش آموزان معطوف شود. در چنین فضایی است که حتی گفتمان نظم خود را در قالب گفتمان پرورشی باز می یابد. بخش وسیعی از تلاش های مسوولان مدرسه صرف آن می شود که دانش آموزان به موقع در مدرسه حاضر باشند و از مدرسه فرار نکنند.

وجه بارز تحول یاد شده در مدرسه را می توان در تغییر نمادهای مرکزی گفتار پرورشی مدرسه دید. نمازخانه و اجرای نماز جماعت و برنامه های مذهبی و به بیان کلی تر مراقبت از ارزش های اسلامی در مدرسه جای خود را به مراقبت از پوشش و موی دانش آموزان داده است. به این ترتیب، می توان گفت مدرسه گرفتار نوعی ناهمخوانی کارکردی است.
در واقع مشارکت مالی رو به تزاید والدین در امور مدرسه که اتفاقاً بر خلاف قانون اساسی نظام است مدارس را بیش از پیش از سلطه حکومت خارج می سازد.ناهمخوانی کارکردی گفتار پرورشی در مدرسه به ناسازه یی دیگر در گفتار پرورشی دامن می زند. دور شدن از صورت های ایدئولوژیک و افتادن در دامن امورات روزمره در مدارس سبب شده تا جنبه های ادراکی و انگیزاننده یا ترغیب کننده گفتمان پرورشی تحلیل رفته و در عوض بر جنبه های رفتاری تاکید مفرط صورت گیرد. این تاکید یک سویه بر جنبه های رفتاری سبب می شود گفتار معنویت و پرورشی به گفتار نظم تحویل و ترجمه شود. در مدارس دولتی می توان از «مناسک موفقیت نمایی» سخن گفت که حاصل این صورت گرایی در مدرسه است. در حالی که اساساً گفتار پرورشی باید ناظر بر تغییر اعتقادات درونی به نفع آموزه های اسلامی باشد. مشکل دیگر این ترجمه و تحویل آن است که ظاهرگرایی و تاکید مسوولان بر حفظ ظواهر دقیقاً بر موضعی فشار می آورد که نقطه حساس نوجوانان در مدرسه است. به همین دلیل مقاومت در برابر خواسته های مدرسه شدت می گیرد. نتیجه این مقاومت ها آن است که مدرسه با ظاهرگرایی خود هیچ یک از خواست های ایدئولوژیک و خواست والدین را تامین نمی سازد.

همه این شواهد حاکی از آن است که پیام های تولید شده ایدئولوژیک در نهاد آموزش و پرورش با ناسازه هایی در درون خود مواجه هستند که مصرف تضمین شده آن را با چالش های جدی مواجه می سازد. عامل دیگر در ناکارآمدی یاد شده، مقاومت دانش آموزان است. اساساً، تطابق تضمین شده یی میان ذهنیت دانش آموزان و پیام های پرورشی وجود ندارد. میزان و نحوه تعارض میان دو سطح یاد شده امری از پیش معین نیست. متغیرهای بسیاری در سطح دانش آموزی بر ویژگی های این تعارض تاثیر می گذارند. یکی از مهم ترین این متغیرها دسترسی دانش آموزان به گفتمان های مختلف است که از آن به دسترسی گفتمانی یاد می کنیم. نقش گفتمان در رمزگشایی های دانش آموزان و تاثیر متغیرهای اجتماعی نظیر خانواده، طبقه و منزلت اجتماعی در دسترسی دانش آموزان به گفتمان های مختلف، دو فرض بنیادی مفهوم یاد شده اند.

روشن است که توزیع نابرابر توانایی های فرهنگی یا شیوه هایی که دستگاه های فرهنگی، دسترسی مردم به دانش و شیوه اندیشیدن یا گفتمان ها را تنظیم می کنند به افراد اجازه می دهند که انواع خاصی از انتخاب ها و گزینش ها را اختیار کنند. مقاومت در برابر گفتمان مدرسه محصول فرآیندی است که در آن دانش آموزان در جریان زندگی روزمره خود در مدرسه با تاکید بر گفتمان های دیگری غیر از گفتمان مدرسه، با متون و کردارهای مسلط برخورد می کنند. دسترسی به گفتمان های متعارض، امکان رمزگشایی های متفاوتی را برای دانش آموزان فراهم می سازد. نتیجه آنکه، دانش آموزان از پذیرش مواضع سوژه یی مورد نظر نهاد آموزش و پرورش و گفتمان مدرسه امتناع می ورزند. در یک ارزیابی کلی می توان گفت که نظام آموزش و پرورش در ایران دچار نوعی نوسان است که کارآمدی آن را به شدت تهدید می کند، مطالعه تاریخ نه چندان طولانی این نظام نشان می دهد عمده این تغییرات با انگیزه های ایدئولوژیک آغاز می شود اما به تغییرات در حوزه آموزش ختم می شود. عمده ترین عامل برای این نوسان پرمخاطره، تناقض اصلی در نظام آموزش و پرورش ایران است که حول کشمکش میان دو تراز پرورش (ایدئولوژیک) و آموزش وجود دارد. مساله این است که پیوند موثری از این دو تراز پدید نیامده و لذا، سیاست و خواست تغییر مدام، چهره نامتغیر نظام آموزش و پرورش شده است. چه بسا، ایده تلفیق بنیانی مستحکم تر برای آشتی میان دو تراز یاد شده باشد.

نظام آموزشی ایران از ابتدا تا کنون

آموزش در ایران را می توانیم به سه دوره پیش از ظهور اسلام، بعد از ظهور اسلام و دوران معاصر تقسیم نماییم. متن حاضر، بطور اجمال به توصیف این سه دوره می پردازد

 
الف) آموزش و پرورش دوره باستان

در دوره هخامنشیان، تعلیم و تربیت در خانواده، آتشکده و آموزشگاه درباری صورت می گرفت و دوران تحصیل از سنین ۵ تا ۷ سالگی آغاز می شد. در چنین سنی کودک مرحله اول آموزش را در محیط خانواده پشت سر می گذاشت و برای ورود به مدرسه و دوره های آموزش همگانی آماده می شد. برای زمان تحصیل و طول مدت آموزش در ایران قدیم می توان سه مرحله متفاوت قایل شد که به نسبت رشد قوای جسمانی، ذهنی، روحیات و خصایص ملی، اهداف و نیازهای اجتماعی متغیر بوده است
▪ مرحله اول، یعنی آموزش خانوادگی که طی آن مهمترین و اساسی ترین شالوده تربیت و آموزش ایجاد می شد و مادر وظیفه سنگینی به عهده داشت.

▪ مرحله دوم، آموزش عمومی بود که از ۷ سالگی آغاز و تا ۱۴ و۱۵ سالگی ادامه می یافت.

▪ مرحله سوم، آموزش اختصاصی بود که با بلوغ و رشد هیجانات در فرد مصادف بود. در این مرحله، استعدادها شناسایی و با توجه به استعداد فرد رشته های تخصصی به او آموزش داده می شد.

در روزگار زرتشت و هخامنشیان تا اواخر دوره ساسانیان، مغان، یعنی روحانیون زرتشتی، وظیفه تعلیم و تربیت را بر عهده داشتند و کلیه آموزشگاه ها بر مبنای اصول و تعالیم زرتشت اداره می شد.

▪ دانش آموزان به سه گروه تقسیم می شدند :

۱) دانش آموزان خاص : که شامل شاهزادگان و بزرگزادگان بودند و به آنان علوم سیاسی، جنگی و کشور داری آموخته می شد.

۲) دانش آموزان حرفه ای : که شامل فرزندان مغان، هیربدان، موبدان، پیشه وران، اصناف و صنعتگران بودند که شغل، فن و حرفه پدر را به آنان می آموختند.
۳) دانش آموزان عمومی : که فرزندان معلمان ، کارمندان درباری و بازرگانان را شامل می شدند و به آنان امور فرهنگی و اداری و اقتصادی آموزش داده می شد.
دانش آموزان به دو دسته پسران و دختران تقسیم می شدند. دختران معمولاً مطالب نظری، هنری و خانه داری می آموختند، ولی غالباً سوارکاری، تیراندازی و چوگان به آنان آموخته می شد. در دوره هخامنشیان به دستور داریوش دانشگاه هایی برای آموزش علوم مختلف تاسیس شد. این دانشگاه ها، مراکز دینی زرتشتی و سایر ادیان را نیز در بر می گرفتند. مرکز علمی " بیت اردشیر" که ریاست آن به عهده مغ های ایرانی از طرفداران مذهب نسطوری (ترسایی) بود، از جمله آنهاست. با وجود این، دانشگاه به معنی واقعی خود از گندی شاپور آغاز شد که جلوتر به آن خواهیم پرداخت.

نظام آموزش و پرورش در ایران، تا دوره ساسانیان کمابیش به همین صورت ادامه یافت. روش تعلیم و تربیت در آن دوران شفاهی بود و حفظ کردن و به خاطر سپردن مطالب، مهمترین عنصر آن را تشکیل می داد. آموزش موضوعاتی چون نیروی بدنی، اخلاق، ‍مناعت نفس، جوانمردی و سلحشوری، شرافت ملی و وطن پرستی، عمده ترین برنامه نظام آموزش بود. در دوره ساسانیان برنامه تعلیم و تربیت شامل سه قسمت دینی و اخلاقی، تربیت بدنی، خواندن و نوشتن و حساب کردن بود. در تعلیم و تربیت دوره ساسانیان دو طریق معمول بود. اول اینکه حدود برنامه و مدت تحصیل تعیین می شد و اولیاء در پرورش کودکان و انتخاب معلم و دستور تحصیل، آزاد بودند و دوم اینکه دولت در تمام عوامل تربیت دخالت داشت و با هدف مشخص، عقاید خاصی را به کودکان القا می کرد. در این روش سعی می شد همه طبق عقیده و سلیقه دولت پرورش یابند.
عقیده ای که به تمام کودکان تلقین می شد، این بود که شاه به خواست خدا و به موهبت الهی بر تخت نشسته و نماینده او روی زمین است و بر حسب اراده او کارهای کشور اداره می شود.

بطور کلی در این دوره، به پیروی از دستورات زرتشت و در احیای سنن ایرانی و ذوق و علاقه مردم این آب و خاک به کسب علم و دانش، آموزش و پرورش در همه زمینه ها گسترش یافت و سراسر کشور وسیع ساسانی را دربرگرفت. ظهور مانی و مزدک و انتشار عقاید آنان و نیز نفوذ آیین مسیحیت سبب شد که ایران از سال ۲۶۵ میلادی به مرکز برخورد این عقاید و ادیان با آیین زرتشت درآید. مردم ایران نه تنها مانع کارهای آموزشی و تربیتی پیروان ادیان مختلف آن روزگار نشدند بلکه در زمینه های تعلیم و تربیت با سایر ادیان به مبادله تجارب متقابل می پرداختند و کار دانشجویی و پژوهش های علمی و عملی را چه از جانب خود و چه از طرف اقلیت های دینی و قومی تقویت کرده و رواج دادند.
این رفتار پسندیده و همیشگی ایرانیان ناشی از آن است که آیین زرتشت، دانش آموزی و فرهنگ و هنر را همواره بالاترین نیکی ها و مهمترین وسیله رستگاری می داند. وجود معابد و دیرها و صومه ها در عهد ساسانیان و در قسمت های غربی ایران به پیدایش و ظهور مدارسی چون مدرسه رها در نصیبین و امثال آن کمک کرد و ادیان آن روزگار هر یک به سهم خود در آموزش و پرورش اثرات مفیدی برجا گذاشتند و به نحوی در توسعه تعلیم و تربیت، نقشی ایفا کردند.

در سال ۴۸۹میلادی، مدرسه اورفا ( مدرسه ای مسیحی ) بسته شد و آن شهر از مرکزیت انجیلی افتاد. بارسیا ( برسوما ) از حکام ساسانی دم را غنیمت شمرد و در شهر نصیبین، مدرسه دیگری تاسیس کرد که قائم مقام مدرسه تاریخی اورفا شد و جوانان مسیحی ایرانی برای تعلیم و تربیت از اطراف کشور به آنجا شتافته، نزد علما تعالیم انجیلی فرا گرفته و به سرزمین خود باز می گشتند، به طوری که پس از چندی اکثر کشیش های ترسایان ایران همه از مستخرجین مدرسه نصیبین بودند. در نتیجه از اواخر قرن پنجم تا اواسط قرن ششم، انتشار تعالیم مسیح به طریق مکتب نسطوری در فلات ایران و جبال کردستان متداول گشت و هم اکنون قبایلی به نام آشوری که پیروان آن مکتب هستند در آذربایجان غربی زندگی میکنند.

مبادلات فرهنگی در دوران باستان، معمولاً در جریان رفت و آمدهای جهانگردان و بازرگانان به کشورهای مختلف و یا برخورد ملتها در مواقع جنگ صورت می گرفت. دانشگاه گندی شاپور (جندی شاپور) در شهری به همین نام در حوالی شوش و دزفول و شوشتر کنونی قرار داشت و در زمان انوشیروان و اواخر حکومت ساسانی شهرت جهانی یافت. در این دانشگاه، اساتید به طب توجه بیشتری داشتند تا فلسفه و ریاضیات. در رشته طب این دانشگاه، علاوه بر پزشکان ایرانی، پزشکانی از یونان و هند نیز به تدریس و تحقیق اشتغال داشتند.

مهمترین رشته ها و علوم دانشگاهی در ایران باستان، مخصوصاً پس از تعطیلی مدرسه فلسفه آتن در سال ۵۲۹ میلادی عبارت بودند از : دانش نظری، فلسفه، حقوق قضایی، ریاضی و نجوم، دانش کاربردی ( مانند کشاورزی، آبیاری و کانال سازی، معماری و ساختمان سازی، پزشکی ).


ب) تاریخ آموزش در اسلام


سال ۴۵۹ هجری قمری در تاریخ آموزش و پرورش اسلامی، فصل برجسته ای به شمار میاید. در این سال نخستین مدرسه از رشته مدرسه هایی که خواجه نظام الملک، وزیر بزرگ سلجوقیان، ساخته بود در بغداد گشایش یافت. این مدرسه ها در جهان اسلام پراکنده شدند؛ تا آنجا که شهرها و روستاهای کوچک را همگام با مدرسه های بزرگ در مراکز استانها، دربرگرفت.

پیش از برپایی این مدارس حلقه های آموزش در یک جا جمع نمی شدند، بلکه در جاهای گوناگون مانند مسجد، بیوت علما و ‏‎...‎‏ تشکیل می شدند. همین که مدارس پراکنده شدند و فرصت ها و امکانات گسترده تری برای دانشجویان به سوی این مدرسه ها گسیل شدند. از این رو کمتر به دیگر جاها، که پیشتر پررونق بود ولی همچنان سرشت خود را نگه داشتند و با کمی و کاستی گرایش دانشجویان به گونه ای تقلیدی همچنان به کار می پرداختند، روی میآوردند. در واقع روزگار پیش از ۴۵۹ ه.ق. و پس از آن، عموماً با جایگاه های گوناگون آموزش و تدریس، همپا و همراه است.

▪ جایگاه های آموزش پیش از بنیاد مدارس، بدین قرار بودند :

ـ مکتب برای آموختن، خواندن و نوشتن‏
ـ مکتب برای آموزش قرآن و مسایل ابتدایی
ـ ‏ آموزش ابتدایی در کاخها‏
ـ کتاب فروشی ها
ـ خانه های دانشمندان
ـ تالارهای ادبی
ـ بیابان ( بادیه )

ـ مسجد


همه اینها مردم را به فراگیری خواندن و نوشتن واداشت. این گرایش به هنگام شکوفایی اسلام آغاز شد و گذشت زمان انگیزه ای برای بهتر شدن این هنر و حتی نوآوری در آن بود. گرچه در آغاز اسلام تعداد مسلمانانی که خواندن و نوشتن میدانستند کم بود، ولی همه یا بیشتر آنان را پیامبر (ص) برای نوشتن نزد خود به کار می گرفت. از همین جا بود که این اندیشه پیدا شد تا (ذمیان، نامسلمانان اهل کتاب) به کسانی که می خواستند خواندن و نوشتن یاد بگیرند، آن را بیاموزند. در پیکار بدر بسیاری از مردم مکه به اسارت گرفته شدند، پیامبر اسلام کسانی را که می توانستند خواندن و نوشتن بیاموزند، در برابر آموختن آزاد می کرد. این خدمت فدیه آزادی نا مسلمانان بود و بر این پایه یاد دادن از سوی آنان به چهره یک عرف رایج در آمد.


▪ مدرسه ها :

از روزگار پیدایش اسلام، شمار دانش پژوهان کم کم رو به افزایش نهاد و به دنبال آن تعداد موضوعات درسی هم افزایش یافت. عقیده بر این است که تعداد زیاد درسها و مزاحمت ضروری برخواسته از درس و مطالعه پرستش و نیایش باعث انتقال آموزش از مسجد به مدرسه شد. فون کرمر ‏‎‎‏ چنین گفته است : پیشرفت و گسترش دانش گروهی از مردان را پدید آورد که زیست مایه خود را تنها از راه تدریس به دست می آوردند. اینان دریافتند که تنها با زیست مایه بدست آمده از این راه زندگی کردن دشوار است. از دیگر سو، پرداختن به پژوهش و مطالعه بیشتر ، مستلزم آماده ساختن زیست مایه بیشتر برای کسانی بود که براستی، مدارس برای بر آورد نیازهای آنان بنیاد یافته اند. در واقع، فعالیت مسلمانان تا اندازه فراوانی در بیشتر این مدارس در راه پرداختن به پژوهش و مطالعات دینی به کار می افتاد تا ادامه آماده سازی زمینه گوناگون رشته های دنیایی. در نتیجه بیشتر این مدارس به نام پایه گذاران مکتب فقه شافعی، حنفی، مالکی و یا حنبلی پیوستگی داشتند .

فتح بغداد به دست سلجوقیان سر فصلی بود در پیکار با تشیع آنجا. نظام الملک، وزیر آلب ارسلان و ملکشاه ( م :‌ ۴۸۵ هـ . ق ) مدرسه هایی شکوهمند پی افکند که در بغداد، نیشابور و بسیاری از شهرهای دیگر پس از او به نام این وزیر، نظامیه خوانده شدند. در روزگار فرمانروایی ایوبیان، مصر با شیوه هایی از مدارس آشنا گردید و در سراسر زمین و تحت فرمان نور الدین مدارس بسیاری ساخته شدند. شاهان، شاهپوران، شاه دختان، بازرگانان و حتی خدمتگذاران به ساختن و بنیاد مدارس و پشتیبانی از فرهنگ و آموزش، دلبستگی نشان داده و نقشی عمده بازی کردند.


ج) نظام آموزش و پرورش معاصر ایران


مطالعه اسناد و مدارک مربوط به تاریخ آموزش و پرورش در ایران نشان می دهد که نخستین بار در ۹ آبان ۱۲۹۰ هـ . ش، مجلس شورای ملی قانون تعلیمات اجباری را تصویب کرد. در سال ۱۲۹۴ هـ . ش نظارت دولت در امر آموزش و پروش به صورت یک اصل در متمم قانون اساسی مطرح شد و از این تاریخ سازمان های آموزشی در ایران شکل منظم و متمرکزی به خود گرفتند و نظارت دولت بر موسسات آموزشی جنبه قانونی یافت.

نظام آموزش و پرورش ایران شامل کودکستان، دبستان، دبیرستان، موسسات عالی و دانشگاه است. نظام آموزش و پرورش رسمی ایران در واقع از انقلاب مشروطیت و پس از وضع قانون اساسی و متمم آن بوجود آمده است. تا قبل از انقلاب مشروطیت آموزش و پرورش در مکتب خانه های سنتی ادامه داشت و معلمان آن معمولاً از طریق مراکز دینی و یادگیری فقه و اصول و درس قرآن به نعمت سواد دست یافته بودند و آنچه می دانستند با روش سنتی به کودکان و نوجوانان می آموختند. معمولاً دولت و سازمان های دولتی هیچگونه نظارتی بر آنها نداشتند و مواد درسی که بدون یک برنامه مدون تدریس می شد، عبارت بود از خواندن، نوشتن، حساب، خط، قرآن و صرف و نحو عربی. علاوه بر این گونه مکتب خانه ها برخی مدارس غربی نیز فعالیت می کردند. امیر کبیر در سال ۱۲۲۵ خورشیدی دار الفنون را که اولین موسسه عالی به سبک نوین در ایران بود راه اندازی کرد.

در سال ۱۳۰۰ خورشیدی قانون شورای عالی فرهنگ جهت اداره امور کلیه مدارس تصویب شد. تاسیس دانشسرا های مقدماتی و عالی برای تربیت معلم و دبیر، تاسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۲، گسترش مدارس در مراکز استان و شهرستان ها و بخش ها، ایجاد مدارس اکابر برای آموزش بزرگسالان در سال ۱۳۱۵ و اعزام دانشجو به کشورهای اروپایی به منظور استفاده از آنها در مراحل آموزشی کشور، از اهم اقدامات دولت در زمینه آموزش و پرورش از ابتدایی تا عالی بود. تا سال ۱۳۴۳ دو مقطع آموزش ابتدایی و متوسطه وجود داشت و پس از آن به سه دوره ابتدایی، ‌راهنمایی و دبیرستان تقسیم گردیده است. از سال ۱۳۴۵ به بعد به خاطر تحولات اجتماعی و دگر گونی های اقتصادی ـ اجتماعی که منجر به دگر گونی در ساخت جامعه شد، تغییر در برنامه های آموزش و تعیین اهداف جدید ضروری می نمود. لذا در راستای وصول به اهداف جدید تغییراتی اصولی در تشکیلات و برنامه های نظام آموزش و پرورش به وجود آمد.
▪ اهم اهداف این دوره را می توان به شرح ذیل خلاصه کرد :


ـ تاکید بر سواد آموزی و تعمیم آموزش اجباری ابتدایی، مخصوصاً در روستا ها.
ـ پرورش نیروی انسانی ماهر و متخصص.

ـ پرورش سیاسی برای مشارکت فعال در زندگی سیاسی و اجتماعی و آگاهی به حقوق اجتماعی و احترام به قانون.

ـ پرورش ذوق هنری.

ـ پرورش جسمی ( تربیت بدنی ).

ـ تاکید بر اخلاق و فلسفه اجتماعی.


به علاوه در این دوره برای انتقال قدرت تصمیم گیری از مرکز به سطوح پایین و ایالات اقدامات مفیدی در منطقه ای کردن آموزش و پرورش به عمل آمد و به موجب آن" اختیاراتی در جهت تصمیم گیری های لازم به شورا های منطقه ای تفویض شد

.
▪ اهداف نقطه ای کردن آموزش و پرورش را می توان به شرح ذیل خلاصه کرد :

ـ مشارکت مردم در امر آموزش و پرورش

ـ جلوگیری از تمرکز و تصمیم گیری برای حل مسائل در محل.

ـ تجهیز منابع محلی و تشویق مردم برای مشارکت در سرمایه گذاری فعالیت های توسعه آموزش و پرورش.

ـ تعیین اولویت های محلی و منطقه ای در برنامه ها و فعالیت های آموزشی.
ـ کمک به رشد اجتماعی مردم به منظور ترویج و کار برد شیوه و سیاستهای دموکراتیک.

پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، شورای تغییر بنیادی نظام آموزش و پرورش با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی از فروردین ۱۳۶۵ رسماً آغاز به کار کرد و پس از ۱۵۰ جلسه بحث، طرح کلیات نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران را تدوین کرد که در شهریور ۱۳۶۹ تصویب شد

 

نگاهي به نظام آموزش و پرورش فرانسه

فرانسه از نظر تاريخي

كلوويس نخستين شاه سرزمين فرانك‌هاست كه د‌ر سال 481 د‌ر فرانسه به حكومت رسيد‌. از مشهورترين شاهان فرانسه شارل هفتم بود‌ كه به كمك ژاند‌ارك سال 1430 بر متجاوزين انگليسي غلبه نمود‌. لويي د‌وازد‌هم به پد‌ر ملت فرانسه شهرت د‌ارد‌. طي سال 1789 مجلس شوراي ملي و موسسان تشكيل گرد‌يد‌ و د‌ر همان سال زند‌ان باستيل به د‌ست انقلابيون گشود‌ه و زند‌اني‌ها آزاد‌ شد‌ند‌. قانون اساسي فرانسه د‌ر سال 1791 تد‌وين و تاييد‌ گرد‌يد‌ و سلطنت استبد‌اد‌ي، جاي خود‌ را به سلطنت مشروطه د‌اد‌. موقعيت بد‌ اقتصاد‌ي و اجتماعي سال 1792 به سقوط حكومت سلطنتي و كشتار بي‌رحمانه ماه سپتامبر منجر شد‌ كه د‌ر 21 سپتامبر 1792 حكومت جمهوري اعلام گرد‌يد‌.

موقعيت اقتصاد‌ي

از مهم‌ترين صنايع كشور مي‌توان به صنايع فلزكاري، ماشين‌آلات، مواد‌ غذايي و شيميايي و هواپيماسازي اشاره كرد‌. مهم‌ترين محصولات كشاورزي و د‌امپروري آنها، گند‌م، جو، سيب‌زميني، ماهي، گاو و خوك مي‌باشد‌. مهم‌ترين معاد‌ن كشور هم آهن، نمك و ذغال‌سنگ است. ميزان صاد‌رات د‌ر اين كشور بالغ بر 2/79 ميليارد‌ د‌لار د‌ر سال 2002 بود‌ه و ساليانه 30 ميليون نفر توريست از فرانسه د‌يد‌ن مي‌كنند‌.

 

جمعيت

طبق آمار سال 1999 جمعيت كشور بالغ بر 60 ميليون نفر بود‌ه كه شانزد‌همين كشور جهان است. 75 د‌رصد‌ مرد‌م ساكن شهرها هستند‌ و پرجمعيت‌ترين شهر كشور، پايتخت فرانسه- پاريس- مي‌باشد‌. 90 د‌رصد‌ مرد‌م كشور كاتوليك، د‌و د‌رصد‌ پروتستان، يك‌ د‌رصد‌ مسلمان و يك ‌د‌رصد‌ يهود‌ي مي‌باشند‌. زبان رايج و رسمي آنها، فرانسوي است و به خط لاتين نگارش د‌ارند‌. فرانسه 7 ميليون نفر جمعيت خارجي د‌ارد‌ كه عمد‌تاً كارگر مهاجر هستند‌.

ملاحظات علمي

فرانسه د‌اراي 15 ميليون د‌انش‌آموز و 2 ميليون د‌انشجو بود‌ه و از سياست‌هاي آموزشي كشور، احد‌اث مراكز پژوهشي د‌ر مراكز آموزشي سراسر كشور، ترويج زبان فرانسه، افزايش بازارهاي سمعي و بصري، برقراري همكاري‌هاي بين‌المللي د‌انشگاهي، تربيت نخبگان ملي و توسعه فني و حرفه‌اي د‌ر كشور مي‌باشد‌.

ساختار نظام آموزشي فرانسه بر مبناي د‌و محور اصلي پايد‌اري (برابري، براد‌ري و آزاد‌ي) و پويايي (نوسازي ساختار، اهد‌اف و عملكرد‌ وضعيت موجود‌ د‌ر نظام آموزشي) مي‌باشد‌. برنامه‌هاي آموزشي از پايه تا پايان متوسطه به صورت رايگان مي‌باشد‌ و به د‌و صورت عمومي (د‌ولتي) و خصوصي تحت نظارت آموزش ملي فعاليت مي‌كنند‌. اكثر مد‌ارس خصوصي د‌ر زمره مد‌ارس كاتوليك مي‌باشند‌. ابتد‌ايي 5 سال، متوسطه مقد‌ماتي 4 سال و متوسطه تكميلي 3 سال است كه مجموعاً 12 سال به طول مي‌انجامد‌.

آموزش پيش‌د‌بستاني

به صورت اختياري و رايگان بود‌ه و براي رد‌ه سني 5-2 سال مي‌باشد‌. 26 ساعت د‌ر هفته آموزش زبان و تقويت قد‌رت احساس و خلاقيت از طريق پرد‌اختن به آموزش‌هاي هنري، از فعاليت‌هاي مراكز پيش‌د‌بستاني است. اين مد‌ارس توسط شهرد‌اري‌ها احد‌اث و اد‌اره مي‌گرد‌ند‌. مراكز خصوصي به اخذ شهريه تحصيلي مباد‌رت مي‌نمايند‌ و د‌ر مهد‌ كود‌ك‌هاي اين كشور، بيشتر از سربازمعلمان استفاد‌ه مي‌شود‌.

آموزش ابتد‌ايي

آموزش مقطع ابتد‌ايي به مد‌ت 5 سال و به صورت رايگان و اجباري است و د‌ر رد‌ه سني 11-6 سال به طول مي‌انجامد‌. ساعات آموزش هفتگي مقطع آموزش ابتد‌ايي 26 ساعت است. مد‌ارس ابتد‌ايي عموماً چهارشنبه‌ها و بعد‌ازظهر شنبه و يكشنبه‌ها تعطيل مي‌باشند‌. د‌ر اين مد‌ارس فعاليت‌هاي فرهنگي، هنري و ورزشي نيز د‌ر كنار 26 ساعت آموزش رسمي وجود‌ د‌ارد‌ و فعاليت‌هاي غيررسمي توسط نهاد‌هاي محلي تعيين و ارائه مي‌گرد‌د‌. از آنجايي كه مد‌ارس ملي فرانسه «لائيك» مي‌باشند‌، از اين رو آموزش علوم مذهبي د‌ر مد‌ارس خصوصي ارائه مي‌گرد‌د‌.

كليه د‌انش‌آموزان از د‌فتر گزارش كار برخورد‌ار مي‌باشند‌ كه به طور منظم بايد‌ مورد‌ رويت والد‌ين قرار گيرد‌. اين د‌فترچه باعث برقراري ارتباط بيشتر ميان والد‌ين و معلمين مي‌گرد‌د‌ و نتايج امتحانات و مهارت‌هاي آموزشي د‌انش‌آموزان د‌ر آن ثبت مي‌گرد‌د‌.

آموزش متوسطه

آموزش متوسطه د‌ر فرانسه به صورت لائيك، رايگان و اجباري براي رد‌ه سني 16-12 سال مي‌باشد‌. البته د‌وره متوسطه از د‌و بخش سيكل اول متوسطه (كالج) به مد‌ت 4 سال و سيكل د‌وم متوسطه (ليسه) به مد‌ت 3 سال مي‌باشد‌. د‌انش‌آموزان پس از موفقيت د‌ر آزمون اول سيكل متوسطه كالج، موفق به اخذ مد‌رك د‌يپلم ملي مي‌شوند‌ كه حد‌اقل ارزش استخد‌امي از نظر قانون كار را د‌ارد‌.

مد‌يريت آموزشي

برخلاف مد‌يريت آموزشي ابتد‌ايي كه از آغاز با مشاركت جوامع محلي همراه بود‌ه است، آموزش متوسطه تا سال 1986 زير سلطه مطلق د‌ولت بود‌ اما بعد‌ از آن تاريخ توسط شوراي مد‌رسه متوسطه كه متشكل از نمايند‌گان د‌انش‌آموزان، معلمان و اد‌اره مي‌باشد‌، انتصاب مي‌شوند‌.

شوراي كلاسي د‌ر د‌وره متوسطه

اين شورا متشكل از د‌و نمايند‌ه د‌انش‌آموزي، نمايند‌گان والد‌ين و كاد‌ر آموزشي و اد‌اري مي‌باشد‌ كه سه بار د‌ر سال تشكيل جلسه د‌اد‌ه و جريان ياد‌د‌هي-ياد‌گيري و آموزشي را بررسي مي‌كنند‌. شوراي كلاسي موثرترين واحد‌ ساختاري بود‌ه كه نسبت به گرد‌آوري و ارائه شناسنامه‌هاي د‌رسي د‌انش‌آموزان مباد‌رت مي‌نمايد‌. كليه نظرات والد‌ين و مربيان و نمرات هفتگي د‌ر اين شناسنامه‌ها انعكاس مي‌يابد‌.

مد‌ارس آزاد‌ (غيررسمي)

مد‌ارس خصوصي (آزاد‌) از سال 1850 د‌ر فرانسه موجود‌يت يافته است. طي قرن 19 نقش كليسا د‌ر مد‌ارس د‌ولتي و خصوصي همچنان برجسته و چشمگير بود‌ و طبق قانون سال 1905 تد‌ريس علوم مذهبي د‌ر مد‌ارس رسماً ملغي شد‌ه و د‌ولت و كليسا از يكد‌يگر جد‌ا گشتند‌. د‌ر حال حاضر اكثريت موسسات آموزش غيرانتفاعي كشور فرانسه فرقه‌اي و كاتوليك بود‌ه و به انعقاد‌ قرارد‌اد‌هاي آموزشي با د‌ولت مباد‌رت مي‌نمايند‌. تأسيس مد‌ارس غيرانتفاعي به منظور كمك به كاهش هزينه‌هاي د‌ولت بود‌ه و ليكن تحت نظارت و سرپرستي د‌ولت فعاليت مي‌كنند‌ كه حد‌ود‌ 17 د‌رصد‌ از د‌انش‌آموزان د‌ر مد‌ارس خصوصي تحصيل مي‌نمايند‌.

آموزش از راه د‌ور

سياست د‌ولت فرانسه، ايجاد‌ تسهيلات براي د‌سترسي مرد‌م به امكانات مد‌رن و شبكه جهاني اينترنت است. براي اين منظور د‌ولت فرانسه د‌ر نخستين گام رايانه‌هاي د‌ست د‌وم اد‌ارات د‌ولتي را به صورت رايگان د‌ر اختيار افراد‌ كم‌د‌رآمد‌ قرار د‌اد‌ه است. براساس تاكيد‌ وزير مشاور آموزش ملي فرانسه، كليه مد‌ارس فرانسه برخورد‌ار از سيستم رايانه‌اي و اينترنت مي‌باشند‌.

آموزش فني و حرفه‌اي

د‌ر نظام آموزش فرانسه د‌انش‌آموزاني كه از امكان اد‌امه تحصيلات د‌ر شاخه‌هاي اصلي تحصيلات عمومي برخورد‌ار نمي‌باشند‌، بين رد‌ه‌هاي سني 25-16 سال قرارد‌اد‌ اشتغال به كار با يك كارفرما منعقد‌ مي‌كنند‌. طبق اين قرارد‌اد‌، حقوق و وظايف كارآموز مشخص شد‌ه و كارفرما بر صد‌ور مجوز حضور كارآموز د‌ر كلاس د‌رس طي ساعات آموزشي ملزم مي‌گرد‌د‌ و از حقوق آموزشي، تعطيلات، بيمه و حقوق و مزاياي كار و غيره كارآموزان بهره‌مند‌ مي‌شود‌. محتواي د‌روس به صورت تئوري و عملي بين 33 تا 36 ساعت آموزش د‌ر هفته مي‌باشد‌. علاوه بر مد‌ارس فني و حرفه‌اي، كارآموزان تحت نظارت وزارت آموزش و پرورش مي‌توانند‌ د‌ر موسسات فني و حرفه‌اي د‌وره‌هاي كارآموزي كشاورزي، صنعتي، خد‌ماتي، مهارتي و… را سپري كنند‌. كارآموزان بايد‌ حد‌اقل 400 ساعت و حد‌اكثر 1500 ساعت آموزش سالانه را براي اخذ گواهينامه فني سپري نمايند‌.

 

 

 

آموزش معلمان

الف- آموزش معلمين ابتد‌ايي

استخد‌ام معلمان پيش‌د‌بستاني و ابتد‌ايي به د‌و صورت آزمون بيروني و آزمون د‌روني است كه د‌ر آزمون بيروني، معلمين با مد‌رك تحصيلي د‌يپلم د‌و سال د‌ر مراكز تربيت معلم آموزش مي‌بينند‌ و با يك‌سال كارآموزي وارد‌ آموزش و پرورش مي‌شوند‌. آزمون د‌روني، براي معلمين د‌اراي سه سال تجربه تد‌ريس است كه به استخد‌ام رسمي آموزش و پرورش د‌رمي‌آيند‌.

ب- آموزش معلمين متوسطه

معملين د‌وره‌هاي متوسطه بايد‌ علاوه بر مد‌رك تحصيلي ليسانس، گواهينامه مهارت تد‌ريس را از كالج د‌اشته باشد‌. همچنين معلمين رشته د‌بيري د‌ر د‌انشگاه‌ها قرارد‌اد‌ خد‌مت د‌ه ساله تد‌ريس با د‌ولت منعقد‌ مي‌كنند‌. ساعت تد‌ريس معلمان د‌وره سيكل يك 21 ساعت تد‌ريس د‌ر هفته، معلمين برخورد‌ار از گواهينامه تد‌ريس 18 ساعت تد‌ريس د‌ر هفته و برخورد‌ار از مد‌رك استاد‌ي 15 ساعت د‌ر هفته مي‌باشد‌.آموزش ضمن خد‌مت نيز د‌ر طول سال تحصيلي براي معلمين به تناسب مقطع تحصيلي آنان پيش‌بيني و اجرا مي‌شود‌.

 

 

اصلاحات آموزشي

اولويت اصلاحات آموزشي د‌ر 10 سال اخير د‌ر فرانسه، تأكيد‌ بر افزايش و توسعه رشته‌هاي فني و حرفه‌اي و تمركززد‌ايي د‌ر كشور مي‌باشد‌. د‌ر فرانسه سياست‌هاي آموزش ابتد‌ايي و متوسطه به عهد‌ه وزارت آموزش و پرورش، آموزش علوم كشاورزي به عهد‌ه وزارت كشاورزي، شيلات آموزش فني وحرفه‌اي به عهد‌ه وزارت كار و آموزش ورزش به عهد‌ه وزارت جوانان و تربيت‌بد‌ني مي‌باشد‌.

بود‌جه آموزشي

مسؤوليت تأمين حقوق معلمان، نظارت آموزشي و هزينه‌هاي آموزشي كشور به عهد‌ه د‌ولت فرانسه مي‌باشد‌ اما مقامات محلي نيز تأمين هزينه‌هاي احد‌اث مراكز آموزشي و نظارت بر عملكرد‌ نظام آموزشي را برعهد‌ه د‌ارند‌. بود‌جه مد‌ارس از يك سو بر سهم د‌ولت و جوامع محلي با اخذ انواع ماليات و از سوي د‌يگر از محل هد‌ايا، شهريه تحصيلي مراكز شبانه‌روزي و فروش توليد‌ات كارگاه‌ها مي‌باشد‌. نكته حائز اهميت اين است كه بود‌جه آموزش‌هاي حرفه‌اي توسط كارفرمايان تأمين مي‌شود‌. علاوه بر موارد‌ مذكور، د‌انش‌آموزان و د‌انشجويان با ارائه كارت شناسايي، از تخفيف‌هاي ويژه‌اي د‌ر خريد‌ لوازم‌التحرير، كتاب، حتي پوشاك و تغذيه و سرويس‌هاي اياب و ذهاب (اتوبوس و...) برخورد‌ار مي‌باشند‌.

 

 

آموزش دوره ابتدایی در فرانسه

در کشور فرانسه آموزش کودکان با دوره پيش دبستاني از 3 سالگی آغاز و سيكل 1 (۱)ناميده مي شود . تحصیلات دوره ابتدایی نیز از 6 سالگی شروع می شود و پنج سال به طول می انجامد و  شامل کلاس های آمادگی – یک سال – کلاس های ابتدایی – 2 سال – و کلاس های متوسطه – 2 سال – می باشد . در طی این دوره 5 ساله کودکان با خواندن و نوشتن و ریاضیات ،  یک زبان خارجی ( معمولا زبان انگلیسی ) و تکنولوژی های مدرن مانند کامپیوتر آشنا می شوند. اين دوره 5 ساله در چارچوب سيكل 2 و 3 (۲)صورت مي گيرد .

دوره هاي دبستاني :

آموزش دبستاني ، اجباري ، رايگان و خاص كودكان 6 تا 11 ساله است. مدت آموزش در اين مرحله 5 سال است كه به سه دوره تقسيم مي شود :

  • دوره آمادگي (CP) (۳)  از 6 تا 7 سالگي ( برابر با كلاس اول ابتدايي ايران )
  • دوره مقدماتي (CE1) (۴) كلاس اول از 7 تا 8 سالگي ( برابر با كلاس دوم ابتدايي ايران )
  • كلاس دوم (CE2) (۵) از 8 تا 9 سالگي ( برابر با كلاس سوم ابتدايي ايران )

 

  • دوره ميانه :

   كلاس اول (CM1) (۶) از 9 تا 10 سالگي ( برابر با كلاس چهارم ايران )

كلاس دوم (CM2) (۷) از 10 تا 11 سالگي ( برابر با كلاس پنجم ايران )

برنامه هاي درسي دبستان :

از سال 1995 ميلادي برنامه‌هاي ملي جديدي وضع گرديد. در هر يك از اين سطوح ، برنامه آموزشي شامل 26 ساعت در هفته مي باشد كه در 9 نيم روز گنجانيده شده است. فعاليت هاي آموزشي بر حسب سه محور اصلي زير كه اوقات آموزشي در مدرسه را به سه بخش تقسم مي كند، جهت داده مي شوند :

1- فرانسه ( 9 ساعت ) ، رياضيات ( 5 ساعت )

2- تاريخ، جغرافي، تعليمات اجتماعي، علوم و فن‌آوري (4 ساعت)،

3- آموزش هنري، جسماني و ورزش (6 ساعت)

آموزش زبان خارجي :

 از چه زماني آموزش زبان خارجي در مدارس فرانسه آغاز مي شود ؟

 آموزش زبان خارجي در سال 2006 ميلادي ، از كلاس  CE2 و در سال 2007 ميلادي از كلاس CE1 آغاز شده است و تقريباً يك ساعت و نيم اختصاص به آموزش زبان خارجي دارد.

 

آموزش ديني :

از آنجا كه مدرسه ملي فرانسه «لائيك» است، آموزش دين وجود ندارد مگر در سه دپارتمانHaut-Rhin ، Bas-Rhin و Moselle كه وضعيت خاص به‌جاي مانده از گذشته را حفظ كرده‌اند .

زنگ تفريح :

ميانگين زمان زنگ تفريح در مدارس ابتدايي ، 15 دقيقه در نيمروز است

 مقررات درسي :

مقررات دوگانه قانون مصوب سال 1975 مبين توجه به انطباق بيشتر آموزش با آهنگ خاص هر شاگرد مي باشد :

كودكاني كه در پايان دوره آمادگي ( كلاس اول دبستان ) در دروس فرانسه و رياضيات معلومات لازم را كسب نكرده باشند ، نيز وارد كلاس اول دوره مقدماتي ( كلاس دوم دبستان ) مي شوند و ضمن دنبال كردن برنامه اين كلاس ، به فراگيري دروس مذكور هم ادامه مي دهند.

در طي دوره مقدماتي ( كلاس هاي دوم و سوم دبستان ) شاگرداني كه در درس هاي فرانسه و رياضيات با مشكل مواجه هستند ، مي توانند روزي نيم ساعت جمعاً به مدت 2 ساعت در هفته ، از آموزش تقويتي دروس مذكور استفاده كنند.

به خاطر اين تصميمات و به لحاظ وضع بسيار انعطاف پذير كلاس هاي مختلف از نظر ارتقاء كلاس ، پيشرفت دانش آموزان بايستي بدون وقفه نمايان و يا حد اقل،دفعات تكرار كلاسي ادامه يابد.

 زندگي تحصيلي :

انجمن اولياء دانش آموزان در هر كودكستان و دبستان ، از نمايندگان منتخب اولياء تشكيل مي شود . شوراي مدرسه ، از اجلاس مشترك انجمن اولياء و شوراي معلمان تشكيل مي گردد و رياست آن با مدير مدرسه است. شوراي مدرسه به صراحت در موارد زير طرف مشورت قرار مي گيرد :

مقررات داخلي مدرسه ، تشكيلات مربوط به مراقبت از كودكان ، نحوه آگاهي دوجانبه و دريافت اطلاعات خانواده و معلمان از يكديگر ، نگهداري كودكان در خارج از ساعات كار مدرسه ، ناهار خوري ، فعاليت هاي مدرسه در محدوده ساعات رسمي و بعد از وقت مدرسه ، و بالاخره وضعيت بهداشت.

معلمان :

در دبستان ها ، معلمان مرد و زن به كار آموزش مي پردازند. اين معلمان در دانشسراهاي مقدماتي تربيت شده اند. پذيرش در اين دانشسراها ، از راه انجام مسابقه ورودي كه همه ديپلمه هاي متوسطه در آن حق شركت دارند ، صورت مي پذيرد.

  • در زمينه ي نوآوري در تربيت حرفه اي معلمان ، تصميمات مهمي اتخاذ گرديده كه از سال 1979 به مرحله اجرا در آمده است. تربيت اين معلمان سه سال طول مي كشد و مشتمل است بر :
  • يك سال آموزش پايه كه در پايان آن دانشجو – معلمان ، متعهد انجام خدمت دولتي مي گردند.
  • دو سال آموزش تكميلي كه در بعضي قسمت ها با همكاري آموزش عالي انجام مي شود. اين دوره منتهي به ديپلم آموزش عمومي دانشگاهي و ديپلم معلمي مي گردد.
  • دوره آموزشي سه ساله نامبرده شامل فعاليت هاي علمي و كارآموزي هاي متعدد است.

آگاهي بيشتر در خصوص آموزش دبستاني در فرانسه

الف - از چه سني آموزش عمومي اجباري است ؟ از سن 6 سالگي ثبت نام دانش آموز اجباري است و فقط دانش آموزاني مي توانند از اين امر استثنا شوند كه بر اساس نظر كمسيون آموزش خاص تاييد گردند.

ب - دانش آموز در چه مدرسه اي مي تواند ثبت نام كند ؟ در يك مدرسه دولتي يا خصوصي ويا تعليم در منزل . درمورد اخيرشخص بايد از پيش شهرداري و بازرس آموزشي را مطلع نمايد و همه ساله اين امر بايد تكرارشود زيرا دولت بايد از وضعيت تحصيلي و سلامتي دانش آموز مطلع گردد.

ج - چگونه بايد ثبت نام نمود ؟ مدارس دولتي در هر محله اي وجود دارد و شهرداري هر محله اي بر اساس وضعيت محل مسكوني و سطح كلاسي ، دانش آموز را به نزديك ترين مدرسه محل معرفي مي كند.

اقدام براي ثبت نام :

از آنجا كه مسئوليت ثبت نام دانش آموز به عهده شهرداري محل مي باشد ، شخص متقاضي به شهرداري محل مراجعه و با ارائه مدارك زير ، معرفي نامه اي را براي دانش آموز مورد نظر اخذ مي نمايد.

مدارك لازم براي شهرداري : سند ازدواج يا برگه خانواده (le livret de famille)  ، كارت شناسايي يا فتوكپي شناسنامه فرزند ، قبض تلفن يا برق كه به نام شخص متقاضي باشد زيرا آدرس منزل مسكوني در اين قبض ها نوشته شده و دلالت بر اقامت در آن محل دارد ، و دفترچه واكسيناسيون .

هنگامي كه مدارك مورد نظر توسط شهرداري پذيرفته و تاييد گرديد . شهرداري معرفي نامه اي به شخص مي دهد تا براي ثبت نام به مدرسه معرفي شده مراجعه نمايد. گفتني است كه از ماه آوريل براي سال تحصيلي جديد مي توان اقدام نمود و اگر دانش آموز نياز به تغيير مدرسه نداشته باشد همه ساله نياز به تكرار ثبت نام نيست .

 

در پایان بر خود لازم میدانیم که از زحمات استاد ارجمند جناب آقای منصوری وآقای رضائی منش که مارا در گرد آوری این مطالب یاری نموده اند کمال سپاس وتشکر را داشته باشیم.لازم به ذکر است که در گردآوری این مطالب از کتاب آموزش و پرورش تطبیقی نیز استفاده گردیده است.امید است،که همه ی ما با استعانت از الطاف الهی ، وتلاش بی وقفه بتوانیم ،گامهای بلند در جهت پیشبرد اهداف عالیه ی آموزش و پرورش برداریم.